BRUdoc to nowy festiwal poświęcony sztuce Brut, Outsider oraz innym zjawiskom określanym w Polsce mianem „sztuki nieprofesjonalnej”. W jego programie znajdują się pokazy filmów dokumentalnych krótko- i średniometrażowych, spektakle i działania performatywne, wystawy, wykłady oraz dyskusje.
I edycja – 2025
W programie pierwszej edycji znalazły się filmy o Marii Wnęk, CHOMO, Pierre’ze Avezardzie, Michaelu Golzu i Nikiforze. Po raz pierwszy w Polsce zaprezentowano archiwalny film „L’Art Brut” (1976) z udziałem Jeana Dubuffeta. Projekcji towarzyszyło wprowadzenie Lucienne Peiry – wieloletniej dyrektorki Muzeum i Kolekcji Art Brut w Lozannie, wybitnej znawczyni tematu.
Gośćmi festiwalu byli m.in.:
Pavel Konečný – kolekcjoner i popularyzator Art Brut z Ołomuńca (Czechy),
Sophie Bourbonnais i Marek Mlodecki – przedstawiciele Muzeum Hors-les-Normes La Fabuloserie w Dicy (Francja),
Chiara Scordato i Danillo Proietti – badacze z kolektywu filmowo-naukowego Patrimoines Irréguliers de France.
Pierwsza edycja BRUdoc została zorganizowana we współpracy ze Stowarzyszeniem ABCD (Praga, Czechy), Muzeum Mazowieckim w Płocku, Stowarzyszeniem DEFACTO oraz Fundacją Kino Dostępne.
Wsparcia udzielili: Muzeum Kolekcji Art Brut w Lozannie, Fundacja Dubuffeta w Paryżu, Muzeum La Fabuloserie w Dicy oraz Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej i Kujawskiej we Włocławku.
Festiwal BRUdoc stał się jednym z kluczowych wydarzeń kulturalnych towarzyszących prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej.
Idea festiwalu
Na festiwalu promujemy twórczość osób działających poza mainstreamem, często poza rynkiem sztuki. Interesują nas wieloletnie procesy kreacji, życie poświęcone twórczości – nie dla zysku, uznania czy sławy.
Nikifor, Maria Wnęk czy Anna Zemánková nie podążali za trendami ani rynkiem. Sztuka nie była ich profesją, lecz formą komunikacji, strategią przetrwania, aktem buntu wobec samotności, wykluczenia, cierpienia. To sztuka głęboko ludzka, radykalnie niezależna, wykraczająca poza granice estetyki – a często również poza samo pojęcie „sztuki”.
Chcemy pokazywać to, co porusza i wykracza poza normę – to, co – jak pisała Olga Tokarczuk – „odstaje od normy, co jest za małe albo za duże, wybujałe lub niepełne, monstrualne i odrażające. Formy, które nie pilnują symetrii, które się multiplikują, przyrastają po bokach, pączkują lub przeciwnie – redukują wielość do jedności” (Bieguni).
Bo mamy, jak pisała dalej Tokarczuk, „nieustanne i męczące przekonanie, że właśnie tutaj prawdziwy byt przebija się na powierzchnię i ujawnia swoją naturę.”
BRUdoc to nie tylko festiwal o sztuce, lecz także o kondycji współczesnego człowieka i społeczeństwa.
Kuratorzy projektu
Andrzej Kwasiborski – Kolekcja Art Brut AK
Radosław Łabarzewski – POKiS, znalezienie.pl
Organizatorzy festiwalu
Płocki Ośrodek Kultury i Sztuki im. Themersonów,
Kino za Rogiem w Płock
znalezienie.pl
II edycja – 2026
Druga edycja festiwalu BRUdoc odbyła się pod hasłem „Mapy, drogi, drogowskazy”, rozumianym jako metafora twórczej wędrówki, poszukiwania sensu, duchowej i artystycznej podróży, ale także realnych wypraw badaczy, dokumentalistów i animatorów kultury na peryferia — poza utarte ścieżki i dominujące narracje kultury. Festiwal stał się próbą tworzenia alternatywnych „map sztuki” oraz refleksji nad miejscem twórczości outsiderów we współczesnym świecie.
Program drugiej edycji obejmował pokazy filmów dokumentalnych, premiery międzynarodowe i polskie, wykłady multimedialne, działania performatywne, wystawy oraz wydarzenia dyskusyjne i edukacyjne. Wśród najważniejszych punktów programu znalazły się m.in. premierowe pokazy filmów Philippe’a Lespinasse’a poświęconego Michelowi Thévozowi — pierwszemu dyrektorowi Collection de l’Art Brut w Lozannie — oraz filmu Danilo Proiettiego o Jeanie-Lucu Johannet’cie, artyście i anarchiście tworzącym własną „architekturę-rzeźbę” poza normami współczesnego świata. Zaprezentowano również najnowszy film z cyklu „INNI” pt. „Mechanika myśli”, zrealizowany w Płockim Ośrodku Kultury i Sztuki im. Themersonów.
Istotnym elementem programu było także przypomnienie polskiego dziedzictwa związanego z twórczością outsiderów i zjawiskiem Habitants-Paysagistes („twórców własnego krajobrazu”). W ramach festiwalu pokazano odnalezione w archiwach materiały filmowe dotyczące Janusza Bernasiewicza oraz prezentacje poświęcone Wiktorowi Węglerskiemu. Towarzyszyły im wykłady dr. Krzysztofa Karbownika oraz Bożeny Olszewskiej, poświęcone problemowi ochrony i dokumentowania „sztuki spoza mapy”.
Jednym z najważniejszych wydarzeń II edycji był międzynarodowy okrągły stół poświęcony zagadnieniu tzw. „warsztatów partycypacyjnych” oraz relacji między wsparciem instytucjonalnym a autonomią twórczą osób z niepełnosprawnościami. W debacie udział wzięli m.in. Anne-Françoise Rouche z La „S” Grand Atelier w Belgii, Katia Furter z Fondation Guignard w Lozannie, Alicja Dabergut z łódzkiego Atelier i Galerii ODLOT oraz Dariusz Zdrojewski ze skierniewickiej pracowni STO05. Spotkanie moderowała historyczka sztuki Roberta Trapani. Całość była tłumaczona symultanicznie na języki polski i francuski.
Festiwal otworzyła wystawa „13 Niepokornych / Rebelles / Rebels” z Kolekcji Art Brut AK Andrzeja Kwasiborskiego, prezentowana w spichlerzu Muzeum Mazowieckiego w Płocku. Wśród eksponowanych prac znalazły się dzieła bohaterów filmów prezentowanych podczas tegorocznej edycji. Zwieńczeniem festiwalu była wycieczka do Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku oraz spotkanie z twórczością Stanisława Zagajewskiego.
Wydarzenie miało charakter międzynarodowy i integracyjny. W festiwalu uczestniczyli artyści, badacze, kolekcjonerzy, animatorzy kultury oraz przedstawiciele instytucji zajmujących się sztuką outsiderów z Polski, Francji, Belgii, Czech i Szwajcarii. Wszystkie wydarzenia były bezpłatne i dostępne dla osób ze szczególnymi potrzebami — filmy wyposażono w napisy w językach polskim, francuskim i angielskim oraz audiodeskrypcję.
Partnerem wydarzenia był Samorząd Województwa Mazowieckiego oraz Urząd Miasta Płocka. Organizatorami festiwalu byli Płocki Ośrodek Kultury i Sztuki im. Themersonów, Kino za Rogiem w Płocku, znalezienie.pl oraz Kolekcja Art Brut AK. Partnerami i sojusznikami wydarzenia były m.in. Collection de l’Art Brut w Lozannie, Fondation Guignard, Muzeum La Fabuloserie, Patrimoines Irréguliers de France, Art Brut Film w Ołomuńcu, Muzeum Mazowieckie w Płocku oraz Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku.
Festiwal został objęty honorowym patronatem Marszałka Województwa Mazowieckiego Adama Struzika oraz Prezydenta Miasta Płocka. Patronaty te podkreśliły znaczenie BRUdoc jako wydarzenia o charakterze międzynarodowym, promującego różnorodność kulturową, dostępność kultury oraz ochronę nieoczywistego dziedzictwa artystycznego i społecznego.
